Blogaren artxiboa

DA! 51: stand propioen urtea

Hau ez da kontu berria, duela urte nahikotxo hasi zen. Su ta Gar, Zea Mays, Gatibu edo Berri Txarrak modukoei aurten talde gehiago batu zaizkie, Willis Drummond kasu. Durangoko Azoka heldu eta, disketxe baten babesean aurkeztu beharrean, stand propioa antolatzen dute taldeek. Zergatik?

Ez dago erantzun bakarra, baina zenbait arrazoi nahiko agerikoak dirudite.

1. Euskal Herri mailan, zer eskaintzen du disketxe batek? Gaur egun, ezer askorik ez egia esan. Onurarik handiena talde hasi berriei dakarkie: zenbait kontaktu eskaini diezaieke, publizitate puntu bat, diskoen banaketa xumea, eta management (zuzenekoen kontratazioak gehienbat) hastapenak. Beste ezer ez duzunean, edota musika zure hobby bat baino ez denean, askotxo; baina hortik aurrera, ezer gutxi.

Dirurik ez dute ordaintzen disketxeek, edota oso gutxi ordaindu dezakete (eta sarri ez da diru fisikoa, diskoak edo halakoak baizik: hau da, ez dizkizute 1000 euro emango, euren ustez 5 euro balio duten 200 disko baizik. Hauek saltzea, taldearen kontua). Normala ere bada: euskal musikak zenbat disko saltzen ditu urtean? Zer nolako irabaziak izan ditzake disketxe batek diskoei esker?

Trukean, kontzertuen portzentaje bat “kobratzen” dute zenbait argitaletxek. Merezi al du portzentaje horrek eskaintzen dutenaren aldean? Ba esandakoa, hasten zabiltzanean bai; gero, ezer gutxi. Diskoak dendetan jartzea ere ez da negozio bat, beraz kendu hori ekuaziotik.

2. Merezi al die taldeei Durangoko Azokan stand bat jartzeak?

Stand batek 1300 euro inguruko kostua izan dezake. Gehitu horri desplazamendu gastuak, eta 5-6 egun Durangon bizitzeak dituen gastuak (gehienetan tabernatan bazkaldu edota afaldu, gela bat ordaindu, etab.). Ez da merkea, ez. Joan etorrian ibiltzen direnek ere 20-30 euro uzten dituzte errepidean egunean sarri. Hortaz 10-15 eurotako diskoak erreferentziatzat hartuta, atera kontuak. Kamisetak eta antzerakoak saltzea, printzipioz, debekatuta dago Azokan (disko+kamiseta eta halako eskaintzak izan ezean). Dirua berreskuratu daiteke, baina kasuak eta kasuak daude. Disko berria ateratzen duen Gatibuk ez luke arazorik izan beharko (duela urte pare bat, azken lana kaleratzerakoan, ia 5000!!! disko saldu zituen taldeak).

Galdera beste bat da: nork erosten ditu talde txikien edota hasiberrien diskoak? Erantzuna, gaur egun, inor gutxi da. Internet aroaren ondorioak nonbait (edo auskalo). 5 eurotako diskoak saldu arren, Azoka guztian 20 edo 30 disko soilik saltzen dituzten asko ezagutu ditut. Marketing agresibo samar bat eginez gero Azoka aurreko hilabetean askoz gehiago izan daitezke, noski, baina hori norberaren esku geratzen da. Argi dago “gure musikak hitz egin dezala” teoriak ez duela askorako balio halako kasuetan.

Talde txikientzako ekintzak eta aukerak badaude: Ahotsenean jotzen duten egunean, salmentek gora egiten dute. Musikazuzenean edota Autoekoizleen Plaza moduko iniziatibek izugarri laguntzen dute (lehenak, gainera, urte guztian zehar). Ez dira asko, eta bertara gerturtzen garenon esku geratzen da baita haiei jaramon egitea, baina badaude.

3. Baina, diru kontuez gain, ba al da beste zerbait? Benetan merezi du, ala ez?

Internet aro honetan dena ez luke saltzea izan beharko, edo ez disko fisikoak behintzat. Jendea ezagutu, musika ezagutarazi, entzule/bezeroen iritziak jaso, beste taldeen mugimenduak ikusi eta ikasi, lagunak egin, ongi pasatu… Eta soilik horregatik bada ere, taldeei komeni zaie Durangoko Azokan egotea.

Ados, hau guztia debalde izango balitz gusturago egingo lukete, baina gure aro honetan ezerk ezin omen du debaldekoa izan.

Bestalde, disketxe batekin joanez gero taldearen izena ezkutatu samar geratzen da. Ez da gauza bera “non dago Zea Mays-en standa” edota “non dago Gor disketxearen standa?” galdetzea/pentsatzea. Horrek bai duela bere kostua, eta ziur naiz talde gehienek soilik horregatik bada ere atsegin handiz hartzen dutela Azoka.

Baina ekonomikoki ere badu bere alde ona. Liburu argitaletxe askok urte guztiko salmenten  %80a 5 egun hauetan egiten dutela diote (txikiek batipat), eta tankerako zerbait gertatzen da diskoekin: kontzertuetako salmentak kenduta, egun hauetan saltzen dituztenak urte guztiko diskoen gehiena suposatzen du talde askorentzat. Dendetan ezer gutxi saltzen da gaur egun, eta internet bidez erosteak ere ez du aparteko bultzadarik (taldearen webgunean edota bandcamp-ean).

Azken finean, mereziko ez balu ez litzateke horrenbeste urtez aurrera egingo honek, ezta?

PD Nire aurtengo erosteko seguruak, euren kabuz lan egiten duten eta aspaldi ezer argitaratu gabe egon diren bi taldeenak: Kokein eta Willis Drummond. Talde txikiak, bertan aurkituko.

Durangoko Azokak izena (berriz) aldatu du

Durangoko Azokak 50 urte betetzen ditu aurtengoan. Euskal Herriko kulturaren plaza izatearen ospea irabazi du urte hauetan, merezimenduz zenbaiten esanetan eta halakorik izan gabe besteen iritziz. Auskalo; iritziak baino ez dira horiek.

Baina egia dena azokaren izena aldatu dela. Konturatu gabe agian, oraindik askok aurreko izena erabiltzen jarraitzen baitute. Baina jadanik ez da Durangoko Liburu eta Disko Azoka, ez: orain Durangoko Azoka da. Soilik. Eta hobe horrela.

(Bai, ados, google-eko emaitzek kontrakoa diote, eta baita prentsan irakurri daitezkeen hainbat berrik, eta bestelako askok, baina izen ofiziala Durangoko Azoka da, eta ez besterik.)

Hobe horrela, bai: izan ere, Landakoko txokoan liburuak eta diskoak saltzen dira, bai, baina bestelako asko baita. Kamisetak, jostailuak, urtekariak, puzzleak eta beste hainbatek betetzen dute Azoka egunotan. Baina ez da hori aldaketarekin ados egotearen arrazoi nagusia.

Spotify, Youtube, Deezer, Bandcamp-en garaiotan, zer pisu du diskoak? Zertarako sortu disko fisiko bat? Zerbait etxera eraman ahal izateko aitzakia bat baino ez dira bilakatu diskoak, musika eta memoriak nolabait etxean gordetzen gabiltzala sentitu ahal izateko bide bat baino ez. Hortaz, zergatik saldu diskoak? Eta antzerako galdera bota nezakeen liburuei dagokionean; hau ordea musikaren inguruan hitz egiteko txokoa da eta hortara mugatuko naiz.

Arrazoi anitz dago diskoak saltzen jarraitzeko, noski. Euren artean nagusienetarikoa, musikariaren presentzia monetizatzeko beste modurik aurkitu ezinean aritzea sarri; Spotify-harpidetza ezin horren modu errazean saldu, edota hortik datorren dirua ezin musikariari modu zuzen batean helarazi. Diskoetxeen negozioa ere hor dago. Baina, berez, diskoak hil dira. Merkatu handietan hil. Beraien txokotxoa izaten jarraituko dute, baina hil dira. Aspaldi hil ziren, oraindik konturatu ez garen arren.

Nik neuk, binilo zalea izanik ere, sarri mp3ak faltan botatzen nituen: biniloarekin batera deskarga digitala oparitzen ez dituzten diskoekin haserretzen naiz maiz. Izan ere, diskoa etxean entzutea gustuko dut bai, baina kotxean edota lanean baita. Bestalde, SGAEren esanetan edozein disko kopiatzea, bai eta zure kontsumo pertsonalerako baldin bada ere, legez kanpokoa da (ados, SGAE bere ere legez kanpokoa beharko luke, baina hori beste kontu bat da); Spotify kotxean edota etxean edota lanean entzutea ordea legezkoa da. Legea, beti bezala, garaien atzetik. Sorkunek aurten, esaterako, USBak saltzen ditu; horren erraza da USB baten edukia kopiatzea, eta horren gauza naturala haren edukia galeren kontra zaindu nahi izatea…

Hortaz, ba al du zentzurik Disko Azoka deitzeak? Musika Azoka agian hobeto legoke, edo Soinu Azoka. Edo, egun dagoen moduan, Azoka, besterik ez.

Azokako araudiaren arabera, ezin bertan Diskoak edota Liburuak ez direnak. Kamisetak eta halakoak, hortaz, debekatuta, disko+kamiseta eta halako tranpak egin ezean. Agian ondo dago araudi hori kulturaren plaza behar duena komertzial zentro bilakatu ez dadin… baina argi dago musika saltzeko beste formulak bilatu behar dituela merkatuak.

Agertuko dira. Musika beti eraberritu da, eta beti irten da onik. Oraingoan ere egingo du. Soilik espero Azoka ere garaiz eraberritzea. Momentuz, alda diezaiogun guk izena, eta dei diezaiogun dagokionarekin: Durangoko Azoka, eta besterik ez.

 

Autoekoizten

Gatiburen CDak agortu ziren, Berri Txarrakekoekin argazki bat lortzeko ilara eraikinaren kanpoaldetik hedatzen zen, Hesianek inoiz baino gehiago saldu zuen… Euskal musikarentzat plaza ona da Durangoko Azoka, eta aurten ez zen ezberdina izango. Jendez gainezka izan dira tabernak eta Azoka eremu bera (aurreko urtetako joera aldatuz), lau egunak busti dituen euriak Euskal kulturari bultzadatxo bat eman zioen bitartean.Azoka

Baina ohiko diskoetxe eta argitaletxeetatik at bazen txoko berri bat aurten bertan. Autoekoizleen Plaza izenpean, beraien lanean sinistu eta berau autoekoizten duten 5 musika talde (eta zenbait idazle eta bestelako) batu ziren stand dotore batean. Ez ziren bakarrak: Zea Mays edota Gatibu bezalako talde errotuek ere autoekoizten dituzte beraien lanak. Baina bai ordea horren ezagunak izan ez arren bide berezi hori jorratzen duten taldeak.

Esperientzia politatzat jo zuten gehienek. Salmentetatik at (onar dezagun, jende gehienek euren xoxak talde ezagunentzat gordetzen dituzte, berdin dio Durangoko Azoka zein edozein hiriburutako Fnac-a izan), bestelako kontaktuak ahalbidetzen dituzte halako ekimenek. Jende berria ezagutzeko aukera, esperientziak partekatu, pasadizo xelebreren bat bizi, prentsaren arreta bereganatzeko uneak, jendeak taldearen izena (gutxienez!) lehen aldiz entzuteko parada, Ahotsenean jotzeko eskaintza… Salmenten gainetik, beste zerbait bada.

Egon ziren bai bertokoen disko guztiak erosi zituzten pertsonak; standera gerturatu eta, musika apenas entzun gabe, talde guztien lanak eskuratu zituzten. Filosofian sinisten zuten pertsona ziren, soinuaren gainetik ideiari bultzada eman nahi ziotenak. Egon ziren baita taldeen musika entzuteko denbora hartu (standean bertan posible zen hori egitea) eta erabaki zutena. Taldekideren batekin hitz egin, lanaren xehetasunak ezagutu, proiektuen jatorriez galdetu zutenak ezagutu zituzten taldekideek. Nondik norakoengatik galdetzen zutenak ziren, eta argazkiak edota sinadurak nahi zituztenak, eta baita paso egiten zutenak ere. Leku gutxik eskaintzen du halako aukera gurean, bai publiko kopuruari zein esperientziari dagokionean.

Autoekoizpenarena sarri izan da hasten diren taldeekin lotutako hitz bat. Beraien lehen frogak egiten dituen taldeen frogalekua. Eta zenbaitetan hala da, baina ez beti. Adarrots taldearen kasua lekuko. Aurten euren 10. urteurrena ospatzen zuten, eta berau ospatzeko CD eta DVD bat besapean aurkeztu ziren azokan.adarrots2

Folk-a jorratzen du talde honek. Eta euskaraz abesten dute (abesten duten kantutan). Beraz ezin esan berain merkatua izugarri zabala denik, ezta gutxiagorik ere. Agian hor aurki daiteke beraien autoekoizmenaren arrazoia. Hala ere, teknikoki oso talde landua da, soinu garbia eta ona dute. Agerikoa da ez direla heldu berriak ez.

Folk nahiko tradizionala egiten dute. Zenbaitetan “euskal” ukitu bat gehitzen diote (ahotsean nabarmena gertatzen dena batik bat, baina ez gehiegi instrumentuetan, izentzen dituen adarra salbu), baina ez da oso agerikoa. Nabaritzen zaie ez dutela komertzialtasunaren bidea jorratzen, esperimentu arraroetan sartzen ez diren arren. Zerbait faltan botatzearren, hor aurki genezake esatekorik: haien soinua bakana edo bereizgarria egiten duen zerbait agertzea legoke. Baina tira, hori norberak erabakitzen duen bidea da (horretarako autoekoizten dute azken finean, inork egin behar dutena esaka ez izateko).

Haxotz ordea hasten ari den taldearen kasu argia da. Bigarren diskoa aurkeztu zuen Bilbo ingurutako taldeak, lehena baino askoz ere zainduagoa berau. Zentzu askotan zaindua, ez soilik kanpoalde politean. Hardcore melodikoa lantzen dutela diote haien hitzek, nahiz eta etiketa hori ezartzeak askotxo mugatzen duen haien soinua idazten duenaren ustetan.

haxotzPertsonalki Lor talde ohia dakarkit burura: musikalki erreferentziaz beteak (bai ingurukoak zein atzerrikoak), disko pare baten beharra izan zuten beraien benetako maila agertzeko (idazten duenaren uste apalean, 3.ean lortu zuten). Haxotz bide horretan dagoela dirudi: beraien soinuaren nortasunaren lehen urratsak agertzen hasi dira (apika ahotsa da haien ezaugarririk agerikoena une honetan), egiten dutenean sinisten dutela nabaritzen zaie, Ahotsenean agertutako saioan gogotsu daudela eta ondo prestatzen dutela haien musika argi utzi zuten… Lehen aipaturiko Lor taldekoek azkar aurkitu zuten beraien txokoa eta zalegoa, eta handik handitzeari ekin zioten. Haxotz lehen urrats horietan dabil, baina horretarako lehen harria ezarri dute: kalitatezko soinua eta kanta borobilez beteriko disko bat dute besapean.

Goiz da oraindik talde honen ideia bat izateko. Une honetan, hazteko aukera anitz dutelaren sentsazioa agertzen dute. Eta hori ona da; hasieretatik potentzialik agertu ezean, asunto eskasa. Kantetan barietate gehiago, instrumentuen oreka nabarmenagoa eta halakoak eskatu ahal zaizkie, baina hori guztia ziurrenik beraien soinua guztiz finkatzen denean helduko da. Ea bide luzea egiterik baduten (lehen aipaturiko Lor ez bezala); momentuz, oso itxura ona duen taldea da hau.

ON taldea ostera crowdfunding bitartez argitaratutako disko bat ekarri zuen, taldearen bigarrena. Itsaso Gutierrez buru duen taldea (jadanik nahikoa talde eta eszenatokitan trebatua berau), rock melodikoa lantzen dute. Soinu garbia eta boteretsua, Itsasoren ahotsaz lagundua, lehen entzunalditik gustuko izan dezakezun horietarikoa da. Agian standean ziren taldeen artean entzule arrunt batentzat errazena suerta daitekeen taldea da hau, halakorik esatea atrebentziatzat jo daitekeen arren musika kontuei dagokienean.

Taldearen (edota, gutxienez, orain arteko diskoen) lotura haria eguneroko gauzak emakumeen ikuspuntutik azaltzean datza. Bere alde ona badu honek: diskoari disko esentzia ematen dio. Gaur egun talde asko dira kanta puska batzuek hartu eta CD batean batzen dituztenak, haien artean inolako harremanik izan gabe. Ez da kasua: hemen gai argi bat dago, lanari koherentzia ematen diona. Bestetik, bere alde txarra izan dezake: taldearen eremuak murriztu ditzake, eta agian zenbait eremutan etiketa “feminista” gehituko zaio. Auskalo. Edonola ere, orain artekoak hortik joan izanak ez du esan nahi etorkizunean ere hortik jarraituko dutenik. Musikalki, dena den, eskaintza oso ona, zinez. Nire aldetik, zerbait eskatzekotan, agian CDaren azal erakargarriago bat eskatuko nieke. Nire gauzak, agian.

Askoz zailagoa zen ordea Khous nafarra bezalako talde baten soinua publiko mainstream baten aurrean agertzea. Metal iluna, industriala, soinuz josia, trash-aren resonantziaz betea, askori ez zitzaion horren entzun erraza gertatuko. Fedea CDarekin agertu ziren Azokan, trilogia baten bigarren alea hain zuzen ere. Gertaera xelebre bat izan zuen ordea talde honek: Azoka lehen egunean, goizez, gehienbat ikastetxeei erreserbaturiko eguna berau, gaztetxo batek standean ziren aurikularrak hartu zituen. Khous-en diskoa zen entzungai une hartan. “¡Qué guapo!” bota zuen irribarretsu eta azkar asko erosi zuen CDa. 5 minutu ere ez ziren pasa koadrillako beste guztiak agertu eta haiek ere diskoa erosi aurretik. Azoka kontuak.

Musikalki soinu ona agertzen du taldeak. Erreferentziaz betea hauek ere, agian berrikuntza falta izan daiteke leporatu ahal zaiena. Baina metalaren zalea izanez gero, emaiozu aukera bat talde honi, kantak ondo osaturik eta egituratuta agertzen baitituzte. Pertsonalki kanta luzeen ez oso zalea (salbuespenak salbu, noski), 4 minututik gorak kanta izateak harritu ninduen, askoz laburragoak baitirudite haiek entzutean. Ziur ahotsen nahasketak (aipaturiko trash-a zenbaitetan eta melodikoa bestetan) zenbaiti atzera egin diela hasiera batean; utzi aurreiritziak albo batera talde hau entzuterakoan.

Eta azkenik, Sobieht. Orain arte aipaturiko talde bakoitza unibertso ezberdin batetik bazetorren, ezin gutxiagorik esan hauei buruz. Bizkaitar hauen kasuan, gertaera xelebrea eurek jarri zuten: Azoka hasi baino astebete arinago inguru erabaki zuten taldearenak egin zuela. Bai, Azokan egoteko aukera lortu eta, handik gutxira, osasun arrazoiak eta bestelako batzuek tarteko, beraiena akabo zela erabaki zuten. Tira.

Autoekoizpenak, noski, ez du taldeen soinua mugatzen. Eta hau guztia esan eta gero, talde bakoitzaren jatorria eta norabidea ere mugatzen ez duela argi dago. Gauza bakar batean zuten lotura taldeek: egiten zutenean sinisten zuten, hartutako norabidearekin ziur eta ados zeuden, eta aurrera jo nahi zuten, beste inoren traba edota esanen menpe egoteko behar gabe. Bizitza luzea halakoentzat.

Hurrengo urtean Durangotik gerturatuz gero, egiezu kasu. Merezi dute. Bestelakoei kasu emateko urte guztia duzu eta.

PD Talderen batek biniloan ezer argitaratu ez izanak harritu ninduen, egia esan!